Νόμπελ Οικονομικών 2026: ποιο πεδίο έχει σειρά και ποιος θα το εκπροσωπήσει

Η Στοκχόλμη φαίνεται να επιλέγει πρώτα το πεδίο και μετά τον νικητή. Με αυτή τη λογική, η νομισματική θεωρία και η εμπειρική βιομηχανική οργάνωση έχουν φέτος τις ισχυρότερες αξιώσεις, και ο Michael Woodford είναι το πιθανότερο μεμονωμένο όνομα. Το πιθανότερο ενδεχόμενο απ' όλα, ωστόσο, είναι κάποιος που σχεδόν κανείς δεν προβλέπει.

Τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου, στις 12:45 ώρα Ελλάδας, η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών θα ανακοινώσει το φετινό βραβείο οικονομικών επιστημών στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ. Δημόσια λίστα υποψηφίων δεν υπάρχει. Οι προτάσεις, οι αξιολογήσεις των ειδικών και οι συζητήσεις της επιτροπής παραμένουν απόρρητες για πενήντα χρόνια, οπότε όποιος ισχυρίζεται ότι ξέρει ποιοι είναι «στη λίστα» μαντεύει. Οι δικές μου εκτιμήσεις στηρίζονται σε πέντε ερωτήματα που η επιτροπή φαίνεται να θέτει: πόσο σημαντική και διαρκής είναι η συμβολή, αν επιτρέπει μια καθαρή αιτιολόγηση μίας πρότασης, αν το πεδίο έχει σειρά, αν ο χρόνος ευνοεί τους υποψηφίους και πόσο επικαλύπτεται το έργο με πρόσφατα βραβεία.

Πρώτα το πεδίο, μετά το πρόσωπο

Η επιτροπή δεν δημοσιεύει κανόνες εναλλαγής, αλλά η συμπεριφορά της διαβάζεται. Οι Peter Dolton και Richard Tol, που μελέτησαν όλα τα βραβεία από το 1969 έως το 2025, διαπιστώνουν ότι τα βραβεία εναλλάσσονται μεταξύ πεδίων με ημι-κανονικό τρόπο, ότι τα πεδία χωρίς πρόσφατη βράβευση έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να τιμηθούν στη συνέχεια και ότι η επιτροπή φαίνεται να αποφασίζει πρώτα για το πεδίο και μετά για το πρόσωπο (Dolton και Tol, 2026). Από το 2019 τα βραβεία πήγαν διαδοχικά στην πειραματική προσέγγιση της φτώχειας, στη θεωρία των δημοπρασιών, στα φυσικά πειράματα, στις τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις, στη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας, στους θεσμούς και, πέρυσι, στη μεγέθυνση που στηρίζεται στην καινοτομία, με τους Joel Mokyr, Philippe Aghion και Peter Howitt. Καμία θεματική δεν επαναλήφθηκε σε διαδοχικά έτη.

Το Διάγραμμα 1 δείχνει πόσο καιρό περιμένουν δεκατρία μεγάλα πεδία. Πρώτο έρχεται το διεθνές εμπόριο, που δεν έχει τιμηθεί από την εποχή του Paul Krugman το 2008. Ακολουθούν η νομισματική και μακροοικονομική πολιτική με δεκαπέντε χρόνια (Thomas Sargent και Christopher Sims, 2011), η βιομηχανική οργάνωση με δώδεκα (Jean Tirole, 2014) και η συμπεριφορική οικονομική με εννέα (Richard Thaler, 2017). Στο άλλο άκρο, η μεγέθυνση τιμήθηκε πέρυσι και οι θεσμοί πρόπερσι. Γι' αυτό υποβαθμίζω φέτος τον Robert Barro, όσο ισχυρό κι αν είναι το έργο του, και αμφιβάλλω ότι η επιτροπή θα επιστρέψει τόσο σύντομα στην ανάπτυξη ή στους θεσμούς.

Δύο επιφυλάξεις. Η ταξινόμηση είναι δική μου και αναγκαστικά χονδρική. Το βραβείο του Ben Bernanke το 2022 άγγιζε τη νομισματική πολιτική, όμως η αιτιολόγηση της Ακαδημίας αφορούσε τις τράπεζες και τις κρίσεις. Η δημόσια οικονομική λείπει από το διάγραμμα επειδή είναι δύσκολο να χρονολογηθεί: το πλησιέστερο βραβείο, στους James Mirrlees και William Vickrey το 1996, αιτιολογήθηκε με βάση τα κίνητρα υπό ασύμμετρη πληροφόρηση. Το σημαντικότερο είναι ότι ένα μεγάλο κενό αποτελεί αναγκαία, όχι ικανή συνθήκη. Η επιτροπή χρειάζεται επίσης μια συμβολή που να μπορεί να την περιγράψει σε μία πρόταση.

Τι λένε οι αγορές και οι μετρητές αναφορών

Στην αγορά προβλέψεων Kalshi, το πρωί της 6ης Οκτωβρίου, ο Ariel Pakes διαπραγματευόταν στο 32%, η Susan Athey στο 16% και ο Partha Dasgupta στο 6%, με όλα τα υπόλοιπα ονόματα χαμηλότερα. Ο συνολικός όγκος συναλλαγών ήταν περίπου 6.700 δολάρια. Σε τόσο ρηχή αγορά, μια τιμή καταγράφει τις απόψεις λίγων συναλλασσόμενων.

Η λίστα Citation Laureates της Clarivate, που βασίζεται σε αναφορές στο Web of Science, ανέδειξε τον Σεπτέμβριο τέσσερις οικονομολόγους: από κοινού την Athey και τον Hal Varian για την πρωτοποριακή ανάλυση της οικονομικής της τεχνολογίας της πληροφορίας, τον Michael Woodford για το έργο του στη νομισματική πολιτική και τον Sidney Winter για την έρευνά του στην οργανωσιακή αλλαγή. Η ίδια η Clarivate σημειώνει ότι η λίστα δεν επιχειρεί να προβλέψει τους νικητές μιας συγκεκριμένης χρονιάς, και αυτό πρέπει να διαβαστεί κατά γράμμα: ο κατάλογος μετρά επιρροή, όχι χρονισμό. Η Athey βρισκόταν στο 7% στο Kalshi στα μέσα Ιουλίου και σήμερα στο 16%, με την ανακοίνωση της Clarivate στις 17 Σεπτεμβρίου να έχει μεσολαβήσει. Δεν μπορώ να αποδείξω σχέση αιτίας και αποτελέσματος, αλλά η κίνηση δείχνει πόσο εύκολα μετακινείται μια ρηχή αγορά.

Οι κορυφαίες υποψηφιότητες

Michael Woodford. Αν έπρεπε να γράψω ένα όνομα σε ένα χαρτί, θα έγραφα του Woodford. Η υποψηφιότητά του διατυπώνεται εύκολα· μια αιτιολόγηση όπως «για τις συμβολές του στη θεωρία και την πρακτική της νομισματικής πολιτικής» σχεδόν γράφεται μόνη της. Το Interest and Prices (Woodford, 2003) έδωσε στο νέο κεϋνσιανό πλαίσιο αυστηρά θεμέλια: ονομαστικές ακαμψίες, κανόνες επιτοκίου, προσδοκίες, αξιοπιστία και επικοινωνία της μελλοντικής πολιτικής. Μαζί με την παράλληλη σύνθεση των Clarida, Galí και Gertler (1999), έγινε η καθημερινή γλώσσα των κεντρικών τραπεζών, και το κύμα πληθωρισμού μετά το 2021 έφερε ακριβώς αυτά τα ερωτήματα ξανά στο κέντρο της πολιτικής. Ο Woodford έλαβε το βραβείο Nemmers το 2024 και μπήκε φέτος στη λίστα της Clarivate. Η προφανής ένσταση είναι ότι θα επρόκειτο για δεύτερο μακροοικονομικό βραβείο στη σειρά. Η επιτροπή το έχει ξανακάνει, περνώντας από τις τριβές αναζήτησης στην αγορά εργασίας το 2010 στους Sargent και Sims το 2011. Θα μπορούσε να μοιραστεί το βραβείο με τον Jordi Galí ή τον Olivier Blanchard, αν και ένα ατομικό βραβείο είναι εξίσου πιθανό. Εκτίμηση: 16%.

Steven Berry, James Levinsohn και Ariel Pakes. Αυτό θα ήταν ένα Νόμπελ «των οικονομολόγων». Η εργασία τους του 1995 έλυσε ένα πρόβλημα που απασχολούσε επί χρόνια τις αρχές ανταγωνισμού: πώς εκτιμώνται οι ελαστικότητες ζήτησης, τα πρότυπα υποκατάστασης και τα περιθώρια κέρδους σε αγορές με πολλά διαφοροποιημένα προϊόντα, όταν οι τιμές καθορίζονται ταυτόχρονα με τη ζήτηση (Berry, Levinsohn και Pakes, 1995). Οι Olley και Pakes (1996) έκαναν κάτι αντίστοιχο για τη μέτρηση της παραγωγικότητας σε επίπεδο επιχείρησης. Τριάντα χρόνια μετά, και οι δύο εργασίες χρησιμοποιούνται καθημερινά στην ανάλυση συγχωνεύσεων και στις μελέτες παραγωγικότητας. Θα ήταν ένα καθαρό τριμερές βραβείο, για εμπειρικές μεθόδους ανάλυσης αγορών διαφοροποιημένων προϊόντων, σε ένα πεδίο που περιμένει δώδεκα χρόνια· ο Pakes έχει επίσης τιμηθεί με το βραβείο Nemmers και είναι το φαβορί του Kalshi. Ο κίνδυνος είναι ότι η επιτροπή θεωρεί το γειτονικό πεδίο του σχεδιασμού αγορών καλυμμένο από το 2020. Εκτίμηση: 14%.

Susan Athey και Hal Varian. Θα ήταν το πρώτο Νόμπελ για τα οικονομικά της ψηφιακής οικονομίας, και η διατύπωση της Clarivate μοιάζει με έτοιμη αιτιολόγηση. Η υποψηφιότητα της Athey είναι ασυνήθιστα ευρεία: βιομηχανική οργάνωση, σχεδιασμός αγορών, ψηφιοποίηση και η σύζευξη της μηχανικής μάθησης με τον αιτιώδη συμπερασμό (Athey και Imbens, 2016). Ήταν η πρώτη γυναίκα που έλαβε το μετάλλιο John Bates Clark και διετέλεσε πρόεδρος της American Economic Association το 2023. Ο Varian έγραψε μεγάλο μέρος της πρώιμης οικονομικής της τεχνολογίας της πληροφορίας και στη συνέχεια την εφάρμοσε στην αναζήτηση, στις δημοπρασίες και στη διαφήμιση (Varian, 2007). Η αδυναμία βρίσκεται στο ερώτημα που πρέπει να απαντά κάθε αιτιολόγηση: ποια ακριβώς ήταν η ανακάλυψη; Στην περίπτωση του Woodford είναι ένα ενιαίο θεωρητικό πλαίσιο. Τα ψηφιακά οικονομικά είναι πιο διάχυτα, και ο αιτιώδης συμπερασμός τιμήθηκε μόλις το 2021. Εκτίμηση: 9%, αρκετά κάτω από το 16% του Kalshi.

Ernst Fehr και Matthew Rabin. Η συμπεριφορική οικονομική έχει το επόμενο καθαρό κενό. Ο Fehr, στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, έδειξε θεωρητικά και πειραματικά ότι η αποστροφή στην ανισότητα και η αμοιβαιότητα αλλάζουν την έκβαση αγορών και διαπραγματεύσεων (Fehr και Schmidt, 1999). Ο Rabin, στο Harvard, έδωσε στην εξάρτηση από το σημείο αναφοράς μια μορφή που ενσωματώνεται σε τυπικά υποδείγματα (Kőszegi και Rabin, 2006), ενώ ο Colin Camerer είναι ο άλλος φυσικός συνυποψήφιος. Ο Fehr αναφερόταν ως πιθανός νικητής ήδη πέρυσι, μαζί με τους Camerer και George Loewenstein. Η ένσταση αφορά τον χρόνο, αφού το βραβείο του Thaler είναι μόλις εννέα ετών. Εκτίμηση: 8%.

Partha Dasgupta. Ο οικονομολόγος του Cambridge υποτιμάται στις περισσότερες προβλέψεις. Το έργο του είναι ευρύτερο από τα οικονομικά του περιβάλλοντος. Καλύπτει το φυσικό κεφάλαιο, τον πληθυσμό, τη διαγενεακή ευημερία και την ακραία φτώχεια, από τη βέλτιστη εξάντληση των μη ανανεώσιμων πόρων (Dasgupta και Heal, 1974) έως την έκθεση για τα οικονομικά της βιοποικιλότητας που εκπόνησε για το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών το 2021. Αυτό το εύρος επιτρέπει στην επιτροπή να τον διακρίνει καθαρά από το βραβείο του William Nordhaus για το κλίμα το 2018. Είναι 83 ετών, και το βραβείο δεν απονέμεται μετά θάνατον. Εκτίμηση: 7%.

Elhanan Helpman, Gene Grossman και Marc Melitz. Το εμπόριο έχει το μεγαλύτερο κενό απ' όλα. Το βραβείο του Krugman αναγνώρισε τη νέα θεωρία του εμπορίου και την οικονομική γεωγραφία. Από τότε, το πεδίο αναμορφώθηκε από τα στοιχεία ότι οι εξαγωγικές επιχειρήσεις διαφέρουν συστηματικά από τις υπόλοιπες και ότι το εμπόριο ανακατανέμει τη δραστηριότητα προς τις πιο παραγωγικές (Melitz, 2003). Ο Helpman επέκτεινε την ανάλυση στην επιλογή ανάμεσα στις εξαγωγές και τις άμεσες ξένες επενδύσεις (Helpman, Melitz και Yeaple, 2004) και ο Grossman στην εξωτερική ανάθεση επιμέρους εργασιών της παραγωγής (Grossman και Rossi-Hansberg, 2008). Γιατί μόνο 5%; Το πιο γνωστό κοινό έργο των Helpman και Grossman αφορά την καινοτομία και τη μεγέθυνση στην παγκόσμια οικονομία, κάτι που βρίσκεται άβολα κοντά στο περσινό βραβείο. Εκτίμηση: 5%.

Μικρότερες πιθανότητες

Ο Richard Blundell (UCL και Institute for Fiscal Studies) συνδυάζει μεθοδολογική συμβολή τεράστιας διάχυσης με εφαρμοσμένο έργο που επηρέασε την αξιολόγηση της φορολογικής πολιτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο εκτιμητής των Blundell και Bond (1998) για δυναμικά υποδείγματα πάνελ έχει περισσότερες από 20.000 αναφορές καταγεγραμμένες στο Crossref. Το βραβείο του 2021 για τις οικονομετρικές μεθόδους λειτουργεί εναντίον του. Εκτίμηση: 4%.

Οι Thomas Piketty και Emmanuel Saez πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, αν αφήσει κανείς στην άκρη την πολιτική συζήτηση γύρω από το Capital in the Twenty-First Century. Άλλαξαν τη μέτρηση των υψηλών εισοδημάτων με τη χρήση φορολογικών στοιχείων (Piketty και Saez, 2003), και ο Saez πρόσθεσε έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο τύπο για τους βέλτιστους συντελεστές φόρου εισοδήματος (Saez, 2001). Ωστόσο ο Piketty είναι 55 ετών, μέρη της βιβλιογραφίας για την ανισότητα του πλούτου παραμένουν αμφισβητούμενα, και η επιτροπή μπορεί να περιμένει. Εκτίμηση: 3%.

Ο Sidney Winter, γεννημένος το 1935 και φετινή επιλογή της Clarivate, θεμελίωσε μαζί με τον Richard Nelson την εξελικτική οικονομική: οι επιχειρήσεις ως σύνολα ρουτινών που μαθαίνουν και προσαρμόζονται, και όχι ως λύτες στατικών προβλημάτων βελτιστοποίησης (το ερευνητικό πρόγραμμα ανασκοπείται στους Nelson και Winter, 2002). Ο Nelson πέθανε τον Ιανουάριο του 2025, η παράδοση βρίσκεται έξω από τον συνήθη πυρήνα της επιτροπής και τα σουμπετεριανά της θέματα επικαλύπτονται με το περσινό βραβείο. Εκτίμηση: 2%.

Οι Olivier Blanchard και Nobuhiro Kiyotaki έδειξαν πώς ο μονοπωλιακός ανταγωνισμός προσδίδει πραγματικά αποτελέσματα στη συνολική ζήτηση (Blanchard και Kiyotaki, 1985), ένα δομικό στοιχείο του νέου κεϋνσιανού υποδείγματος. Το χωριστό έργο του Kiyotaki με τον John Moore έδειξε πώς οι περιορισμοί εξασφαλίσεων ενισχύουν τις διαταραχές (Kiyotaki και Moore, 1997). Και οι δύο είναι πιθανότερο να εμφανιστούν ως συμβραβευθέντες σε ένα ευρύτερο βραβείο για τη νομισματική πολιτική ή τις χρηματοπιστωτικές τριβές, ενώ το βραβείο του Bernanke το 2022 κάλυψε ήδη μέρος αυτού του πεδίου. Εκτίμηση: 1%.

Το πείραμα πεδίου της Marianne Bertrand για τις διακρίσεις στις προσλήψεις (Bertrand και Mullainathan, 2004) είναι ορόσημο, αλλά το βραβείο της Claudia Goldin το 2023 κάνει απίθανη μια βράβευση για το φύλο και τις διακρίσεις τόσο σύντομα. Εκτίμηση: 1%.

Το περιθώριο της έκπληξης

Αν αθροίσει κανείς τον Πίνακα 1, μένει περίπου 30% για κάποιον που δεν περιλαμβάνεται σε αυτόν. Δεν πρόκειται για υπεκφυγή. Ως κατηγορία, το «κάποιος άλλος» είναι πιθανότερο από οποιοδήποτε μεμονωμένο όνομα, και τα στοιχεία το στηρίζουν. Στον διαγωνισμό προβλέψεων του 2022 που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο HSE της Μόσχας, μόνο έξι συμμετέχοντες μάντεψαν έστω έναν από τους Bernanke, Diamond και Dybvig. Αν η επιτροπή όντως διαλέγει πρώτα το πεδίο, όπως υποδεικνύουν τα ευρήματα των Dolton και Tol, μια έκπληξη συνήθως σημαίνει ένα πεδίο που κανείς δεν παρακολουθούσε, όχι ένα άγνωστο πρόσωπο.

Γιατί η επιλογή έχει σημασία

Το βραβείο δεν αλλάζει την αξία ενός έργου. Αλλάζει όμως το πού στρέφουν την προσοχή τους οι νέοι ερευνητές και, συχνά, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής. Ένα βραβείο στον Woodford θα υπενθύμιζε στις κεντρικές τράπεζες, και στην ΕΚΤ, ότι η αξιοπιστία τους κρίνεται από όσα λένε για το μέλλον εξίσου με όσα κάνουν σήμερα. Ένα βραβείο στους Berry, Levinsohn και Pakes θα είχε σημασία για την Ελλάδα, όπου η συζήτηση για τις τιμές των τροφίμων και τη δύναμη αγοράς στο λιανεμπόριο διεξάγεται συχνά με αποσπασματικά στοιχεία, ενώ τα εργαλεία για τη μέτρηση των περιθωρίων κέρδους υπάρχουν εδώ και τρεις δεκαετίες.

Θα δούμε τη Δευτέρα. Αν η πρόβλεψή μου αποτύχει, θα αποτύχει με τον τρόπο που αποτυγχάνουν οι περισσότερες προβλέψεις για αυτό το βραβείο: επειδή η Στοκχόλμη είδε κάτι που οι υπόλοιποι δεν προσέξαμε.