Ο ελληνικός πληθωρισμός δεν είναι πλέον μόνο εισαγόμενος

Οι τιμές παραγωγού στις υπηρεσίες αυξήθηκαν 5,9% σε ετήσια βάση, ταχύτερα από τον εναρμονισμένο πληθωρισμό και το ωριαίο κόστος εργασίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εγχώρια συνιστώσα των πληθωριστικών πιέσεων έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.

Η ΕΛΣΤΑΤ δημοσίευσε χθες τους Δείκτες Τιμών Παραγωγού στις Υπηρεσίες για το β΄ τρίμηνο του 2026. Ο συνολικός δείκτης έφτασε τις 123,2 μονάδες με βάση το 2021, αυξημένος κατά 5,9% σε ετήσια βάση και κατά 5,4% έναντι του α΄ τριμήνου. Την ίδια ημέρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι ο δείκτης οικονομικού κλίματος της ζώνης του ευρώ υποχώρησε τον Σεπτέμβριο στις 97,9 μονάδες από 98,4 τον Αύγουστο, ενώ οι προσδοκίες για τις τιμές αυξήθηκαν αισθητά. Δύο δελτία, μία ιστορία.

Τι πραγματικά συμβαίνει

Ο δείκτης τιμών παραγωγού στις υπηρεσίες παρακολουθεί τις τιμές παραγωγής σε συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών. Δεν είναι ταυτόσημος ούτε με τον δείκτη τιμών καταναλωτή ούτε με έναν συνολικό δείκτη όλων των τιμών που πληρώνουν τα νοικοκυριά. Παρ’ όλα αυτά, προσφέρει χρήσιμη ένδειξη για το πώς εξελίσσονται οι τιμές σε δραστηριότητες που παράγονται στην Ελλάδα. Οι υπηρεσίες είναι συνήθως εντάσεως εργασίας, ακίνητης περιουσίας και εγχώριας ζήτησης, αλλά πολλές, όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές και οι ψηφιακές υπηρεσίες, επηρεάζονται και από διεθνείς αγορές.

Η διάκριση έχει σημασία. Οι εξωτερικές πιέσεις δεν έχουν εξαφανιστεί, επειδή οι ελληνικές υπηρεσίες χρησιμοποιούν εισαγόμενη ενέργεια, τρόφιμα, τεχνολογία και άλλες ενδιάμεσες εισροές. Ωστόσο, όταν οι τιμές των υπηρεσιών αυξάνονται επίμονα, η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί και στη σχέση μεταξύ ζήτησης, διαθέσιμης χωρητικότητας, αμοιβών, παραγωγικότητας και ανταγωνισμού στην εγχώρια οικονομία.

Τα στοιχεία

Η άνοδος δεν είναι ομοιόμορφη. Στα καταλύματα και την εστίαση οι τιμές παραγωγού αυξήθηκαν 8,3% σε ετήσια βάση, στις επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες 7,8%, ενώ στις μεταφορές και την αποθήκευση 5,3% (Διάγραμμα 1). Στον αντίποδα, η ενημέρωση και επικοινωνία αυξήθηκε 3,6% και η διαχείριση ακίνητης περιουσίας 1,9%. Η εικόνα είναι συμβατή με πιέσεις σε κλάδους όπου η ζήτηση, η περιορισμένη χωρητικότητα και η δυνατότητα διαφοροποίησης υπηρεσιών επιτρέπουν ισχυρότερη τιμολόγηση. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να αποδείξει μειωμένο ανταγωνισμό ή αυξημένα περιθώρια.

Το κρίσιμο νούμερο προκύπτει από τη σύγκριση. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν 3,7% τον Αύγουστο και στη ζώνη του ευρώ 3,2%. Το ωριαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα αυξήθηκε 3,9% το β΄ τρίμηνο, επιβραδύνοντας από 6,5% το α΄ τρίμηνο. Οι τιμές παραγωγού στις υπηρεσίες αυξήθηκαν 5,9%. Η διαφορά είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να ερμηνευθεί μηχανικά ως αύξηση των περιθωρίων. Οι δύο δείκτες έχουν διαφορετική κάλυψη, ενώ το κόστος εργασίας είναι μόνο μία από τις εισροές. Το αποτέλεσμα είναι συμβατό με αυξημένη τιμολογιακή δύναμη, αλλά χρειάζεται συμπληρωματική ανάλυση κόστους, παραγωγικότητας και κερδών για να τεκμηριωθεί.

Η δεύτερη ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ προσφέρει ιστορικό πλαίσιο. Η Έρευνα Διάρθρωσης Επιχειρήσεων για το 2024 δείχνει τζίρο 447,5 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 6,5%, και ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 114,2 δισ. ευρώ, αυξημένη κατά 11,9% (Διάγραμμα 2). Η προστιθέμενη αξία είναι ο τζίρος μείον την αξία των ενδιάμεσων εισροών. Η αύξησή της μπορεί να αντανακλά υψηλότερες τιμές, αλλά και πραγματική αύξηση παραγωγής, αλλαγές στη σύνθεση της δραστηριότητας ή βελτίωση της παραγωγικότητας. Επομένως, τα στοιχεία δείχνουν ισχυρότερη δημιουργία ονομαστικής αξίας, όχι από μόνα τους αύξηση των περιθωρίων. Η απασχόληση αυξήθηκε 4,1% και ο αριθμός των επιχειρήσεων 3,5%.

Η Ελλάδα δεν είναι μόνη σε αυτό, απλώς βρίσκεται μπροστά. Στη ζώνη του ευρώ, η έρευνα της Επιτροπής για τον Σεπτέμβριο δείχνει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών να υποχωρεί στις -16,5 μονάδες από -15,5, ενώ η βιομηχανία βελτιώνεται στις -3,8 από -5,0 και οι υπηρεσίες στις 6,1 από 5,6. Το ανησυχητικό δεν είναι το επίπεδο, είναι οι προσδοκίες. Οι πληθωριστικές προσδοκίες των καταναλωτών ανέβηκαν στις 35,2 μονάδες από 33,0 και οι προσδοκίες των επιχειρήσεων για τις τιμές πώλησης στις 20,3 από 16,9 (Διάγραμμα 3). Ασθενέστερη δραστηριότητα με ισχυρότερες προσδοκίες τιμών είναι ο συνδυασμός που μια κεντρική τράπεζα φοβάται περισσότερο, γιατί αφαιρεί το περιθώριο για χαλάρωση ακριβώς τη στιγμή που η οικονομία θα το χρειαζόταν.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει

Κερδίζουν οι επιχειρήσεις με τιμολογιακή δύναμη σε κλάδους που πωλούν σε ξένη ζήτηση, πρώτα από όλα ο τουρισμός. Τα ταξιδιωτικά έσοδα στο επτάμηνο ήταν αυξημένα 12,0% με τους επισκέπτες αυξημένους 8,6%, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Όταν η ζήτηση τρέχει ταχύτερα από τη χωρητικότητα, η τιμή προσαρμόζεται και το πλεόνασμα μένει στον πωλητή. Αυτό δεν είναι κατηγορία, είναι μικροοικονομική.

Χάνουν τα νοικοκυριά, και δεν χάνουν εξίσου. Η Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών του 2025 δείχνει μέση μηνιαία δαπάνη 1.820,20 ευρώ και διάμεση 1.414,60 ευρώ, με το πλουσιότερο πεμπτημόριο να δαπανά 5,78 φορές περισσότερα από το φτωχότερο. Πιο αποκαλυπτικό είναι το μείγμα. Τα τρόφιμα απορροφούν το 31,9% του προϋπολογισμού του φτωχότερου πεμπτημορίου έναντι 13,2% του πλουσιότερου, ενώ τα ενοικιαζόμενα νοικοκυριά δίνουν το 23,4% στη στέγαση. Με τις τιμές διαμερισμάτων στο +5,5% και το κόστος εργασίας στο +3,9%, ο μισθωτής της κατώτερης εισοδηματικής κλίμακας χάνει σε δύο μέτωπα ταυτόχρονα. Ένας δείκτης τιμών που ανεβαίνει 3,7% κατά μέσο όρο σημαίνει πολύ διαφορετικά πράγματα στα δύο άκρα της κατανομής.

Τι σημαίνει για την πολιτική

Για την ΕΚΤ, η άνοδος των προσδοκιών τιμών περιορίζει το περιθώριο για γρήγορες μειώσεις επιτοκίων, χωρίς όμως να καθορίζει από μόνη της την απόφαση. Η νομισματική πολιτική αξιολογεί τις συνθήκες στο σύνολο της ζώνης του ευρώ. Η Αθήνα, επομένως, δεν πρέπει να περιμένει ότι τα επιτόκια θα λύσουν ένα πρόβλημα που συνδέεται κυρίως με την προσφορά, τη χωρητικότητα και την τιμολόγηση συγκεκριμένων κλάδων. Για το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η υπεραπόδοση του οκταμήνου είναι μετρήσιμη: το πρωτογενές αποτέλεσμα έφτασε τα 6.534 εκατ. ευρώ, δηλαδή 1.545 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρη η διαφορά αποτελεί μόνιμο και διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.

Τι πρέπει να γίνει

Πρώτον, έρευνα κλάδου στα καταλύματα και την εστίαση. Είναι ο κλάδος με τη μεγαλύτερη αύξηση τιμών παραγωγού, 8,3%, και η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει ήδη τα εργαλεία. Το δημοσιονομικό κόστος είναι της τάξης λίγων εκατομμυρίων ευρώ σε στελέχωση, αμελητέο δίπλα στο διακύβευμα. Η ειλικρινής αντίρρηση: αν η αύξηση αντανακλά πραγματική στενότητα χωρητικότητας σε αιχμή ζήτησης και όχι εναρμονισμένη συμπεριφορά, η έρευνα θα καταλήξει χωρίς εύρημα και θα έχει καθυστερήσει τη σωστή απάντηση, που είναι η προσφορά.

Δεύτερον, προσφορά χωρητικότητας. Επιτάχυνση αδειοδότησης και χωροταξικού για καταλύματα, και ουσιαστική χρηματοδότηση του επαγγελματικού σωλήνα στον τουρισμό και την εστίαση, όπου η έλλειψη προσωπικού μεταφράζεται ευθέως σε τιμή. Η αντίρρηση είναι χρονική και βάσιμη: τίποτα από αυτά δεν αποδίδει πριν από το 2028. Είναι σωστό εργαλείο για διαρθρωτικό πρόβλημα, λάθος εργαλείο για τη φετινή πίεση.

Τρίτον, στοχευμένη και εφάπαξ στήριξη, μόνο εφόσον υπάρχει επιβεβαιωμένος δημοσιονομικός χώρος. Μια εισοδηματικά ελεγχόμενη ενίσχυση προς το κατώτερο πεμπτημόριο είναι πιο αποτελεσματική από μια οριζόντια μείωση ΦΠΑ, επειδή η τελευταία προσφέρει μεγαλύτερο απόλυτο όφελος σε όποιον δαπανά περισσότερο. Η παρέμβαση πρέπει να είναι προσωρινή, στοχευμένη και δημοσιονομικά ουδέτερη ως προς τις μελλοντικές προσδοκίες. Διαφορετικά, μπορεί να ενισχύσει τη ζήτηση σε μια οικονομία όπου οι τιμές των υπηρεσιών ήδη αυξάνονται γρήγορα.

Η ουσία

Επί τρία χρόνια συζητούσαμε τον ελληνικό πληθωρισμό κυρίως ως αποτέλεσμα εξωτερικών shocks. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η εγχώρια συνιστώσα των πιέσεων έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. Οι τιμές παραγωγού στις υπηρεσίες αυξάνονται 5,9% σε ετήσια βάση, πάνω από τον εναρμονισμένο πληθωρισμό και το ωριαίο κόστος εργασίας. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του αύξηση περιθωρίων ή έλλειψη ανταγωνισμού, δείχνει όμως ότι η ζήτηση, η διαθέσιμη χωρητικότητα, η παραγωγικότητα και η τιμολόγηση των υπηρεσιών πρέπει να βρεθούν στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής. Το πρόβλημα δεν θα λυθεί μόνο στη Φρανκφούρτη. Η Αθήνα θα πρέπει να αποφασίσει αν θα ενισχύσει την προσφορά και τον ανταγωνισμό ή αν θα επιτρέψει στις πιέσεις να παγιωθούν.