Όταν η ερώτηση διώκεται και τα σκάνδαλα συσσωρεύονται

Όταν η ερώτηση διώκεται και τα σκάνδαλα συσσωρεύονται

Τι σημαίνει για μια δημοκρατία όταν ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος απειλεί με μηνύσεις έναν δημοσιογράφο επειδή υποβάλλει ερωτήσεις; Και τι σημαίνει όταν αυτό συμβαίνει σε ένα περιβάλλον όπου τα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο, χωρίς ουσιαστική πολιτική λογοδοσία;

Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Είναι σύμπτωμα. Σύμπτωμα μιας κουλτούρας εξουσίας που δείχνει όλο και μικρότερη ανοχή στον έλεγχο και όλο και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση ότι δεν θα υπάρξουν συνέπειες.

Από την αλαζονεία στη θεσμική φθορά

Τα τελευταία χρόνια η δημόσια συζήτηση έχει στιγματιστεί από σοβαρές υποθέσεις που άγγιξαν τον πυρήνα της θεσμικής λειτουργίας: ζητήματα παρακολουθήσεων, διαχείρισης δημόσιου χρήματος, αναθέσεων, τραγικά γεγονότα με κρατική ευθύνη, αδιαφάνεια σε κρίσιμες αποφάσεις. Κάθε υπόθεση αντιμετωπίστηκε επικοινωνιακά, αποσπασματικά, με μετάθεση ευθυνών.

Όταν όμως οι ερωτήσεις πολλαπλασιάζονται και η απάντηση είναι η απειλή, τότε η θεσμική φθορά παύει να είναι αφηρημένη έννοια. Γίνεται καθημερινή εμπειρία.

Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται μόνο από τα λάθη. Δοκιμάζεται από το πώς αντιδρά η εξουσία όταν καλείται να λογοδοτήσει για αυτά.

Η ώρα των συνεπειών

Δεν είναι φυσιολογικό σε μια ευρωπαϊκή δημοκρατία να συσσωρεύονται σκιές και να μην προκύπτει ουσιαστική πολιτική ευθύνη. Δεν είναι υγιές να μετατρέπεται η κριτική σε «εχθρική πράξη» και ο δημοσιογραφικός έλεγχος σε νομικό ρίσκο.

Είναι καιρός η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των επιλογών της. Όχι επικοινωνιακά. Πολιτικά. Με διαφάνεια, με αποδοχή ευθυνών, με πραγματική θεσμική αυτοκάθαρση όπου απαιτείται.

Η λογοδοσία δεν είναι πράξη αδυναμίας. Είναι ένδειξη δημοκρατικής ωριμότητας.

Η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα

Εξίσου ανησυχητική είναι η αδράνεια. Η κοινωνία δεν μπορεί να παρακολουθεί παθητικά. Οι πολίτες δεν είναι θεατές. Όταν οι θεσμοί πιέζονται, η συμμετοχή και η δημόσια στάση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Το ίδιο ισχύει και για τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η αντίδραση δεν μπορεί να εξαντλείται σε ανακοινώσεις ρουτίνας ή σε επιλεκτικές συγκρούσεις. Απαιτείται συντεταγμένος, σοβαρός και διαρκής κοινοβουλευτικός και θεσμικός έλεγχος. Απαιτείται καθαρή στρατηγική υπεράσπισης των θεσμών.

Η δημοκρατία χρειάζεται αντίβαρα. Αν αυτά αποδυναμωθούν, η ισορροπία διαταράσσεται επικίνδυνα.

Το διακύβευμα

Το θέμα δεν είναι ένα πρόσωπο, ούτε ένα περιστατικό. Το διακύβευμα είναι αν θα αποδεχθούμε μια πολιτική κουλτούρα όπου η εξουσία ενοχλείται από τις ερωτήσεις και προστατεύεται από την ατιμωρησία.

Η ποιότητα της δημοκρατίας μας κρίνεται τώρα. Στο αν οι πολίτες θα απαιτήσουν λογοδοσία. Στο αν η αντιπολίτευση θα αρθεί στο ύψος των περιστάσεων. Στο αν η κυβέρνηση θα αντιληφθεί ότι η ισχύς της πηγάζει από τη νομιμοποίηση και όχι από την επιβολή.

Όταν τα σκάνδαλα συσσωρεύονται και οι ερωτήσεις διώκονται, η σιωπή δεν είναι επιλογή. Είναι συνενοχή.

Η δημοκρατία δεν αυτοπροστατεύεται. Προστατεύεται από ενεργούς πολίτες και θεσμούς που λειτουργούν. Και αυτή η στιγμή απαιτεί και τα δύο.