Ιδιωτικά Πανεπιστήμια και Παραγωγικότητα: Το Αναπτυξιακό Κενό της Ελλάδας

Η συζήτηση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένη σε ιδεολογικές αντιπαραθέσεις που ανήκουν σε άλλες δεκαετίες. Την ώρα που η χώρα αντιμετωπίζει ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα παραγωγικότητας στην Ευρώπη, εξακολουθούμε να διαφωνούμε όχι για το πώς θα αναβαθμίσουμε το ανθρώπινο κεφάλαιο, αλλά για το αν επιτρέπεται να επενδύσουμε σοβαρά σε αυτό.

Το ζήτημα όμως δεν είναι θεσμικό ή συμβολικό. Είναι βαθιά αναπτυξιακό.

Ανώτατη εκπαίδευση, ποιότητα και ανάπτυξη

Η διεθνής εμπειρία δείχνει με σαφήνεια ότι η ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης συνδέεται άμεσα με την παραγωγικότητα, την καινοτομία και τη μακροχρόνια ανάπτυξη. Πανεπιστήμια που λειτουργούν με διεθνή πρότυπα, διαθέτουν σύγχρονες υποδομές, προηγμένα εργαστήρια και ακαδημαϊκό προσωπικό υψηλής στάθμης δεν αποτελούν απλώς εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Αποτελούν κρίσιμους κόμβους οικονομικής δυναμικής.

Η πρόσφατη διεθνής πιστοποίηση AACSB της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Λευκωσίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι σημαίνει σύγχρονη πανεπιστημιακή λειτουργία. Στρατηγικός σχεδιασμός, αυστηρή εξωτερική αξιολόγηση, έρευνα με κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα και ουσιαστική σύνδεση με την αγορά εργασίας. Αυτά είναι τα στοιχεία που λείπουν διαχρονικά από το ελληνικό παραγωγικό υπόδειγμα.

Παραγωγικότητα: το πραγματικό πρόβλημα

Η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την παραγωγικότητα της εργασίας. Και όμως, ο Έλληνας εργαζόμενος εργάζεται περισσότερες ώρες από τον μέσο Ευρωπαίο. Αυτό από μόνο του καταρρίπτει τον μύθο ότι το πρόβλημα είναι η «χαμηλή προσπάθεια». Το πρόβλημα είναι αλλού.

Η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται μόνο από τον χρόνο εργασίας. Εξαρτάται από το κεφάλαιο που συνοδεύει την εργασία. Από την τεχνολογία, τον εξοπλισμό, τη γνώση και τις δεξιότητες. Όταν οι εργαζόμενοι καλούνται να αποδώσουν με περιορισμένο και τεχνολογικά απαρχαιωμένο κεφαλαιακό εξοπλισμό, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο.

Ο ρόλος των πανεπιστημίων στο παραγωγικό υπόδειγμα

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των πανεπιστημίων είναι καθοριστικός. Πανεπιστήμια υψηλής ποιότητας λειτουργούν ως μηχανισμοί διάχυσης τεχνολογίας, δημιουργίας δεξιοτήτων και παραγωγής εφαρμοσμένης γνώσης. Στηρίζουν την καινοτομία, ενισχύουν την επιχειρηματικότητα και τροφοδοτούν την οικονομία με ανθρώπινο κεφάλαιο προσαρμοσμένο στις σύγχρονες ανάγκες.

Η παρουσία ιδιωτικών, διεθνώς πιστοποιημένων πανεπιστημίων δεν έρχεται σε αντίθεση με το δημόσιο σύστημα. Το συμπληρώνει. Δημιουργεί ανταγωνισμό ποιότητας, θέτει υψηλότερα πρότυπα και προσελκύει πόρους και ανθρώπινο δυναμικό που διαφορετικά θα κατευθύνονταν στο εξωτερικό. Σε όλες σχεδόν τις ανεπτυγμένες οικονομίες, το δημόσιο και το ιδιωτικό συνυπάρχουν στην ανώτατη εκπαίδευση χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα και το κόστος της καθυστέρησης

Η Ελλάδα, αντίθετα, συνεχίζει να αντιμετωπίζει τέτοιες επενδύσεις με καχυποψία. Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Από τη μία, απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου μέσω της φυγής φοιτητών και νέων επιστημόνων. Από την άλλη, καθυστέρηση στη μετάβαση προς ένα παραγωγικό υπόδειγμα βασισμένο στη γνώση και την καινοτομία.

Αν η χώρα επιδιώκει διατηρήσιμη ανάπτυξη, αύξηση της παραγωγικότητας και πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη, οφείλει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της ανώτατης εκπαίδευσης. Όχι ως πεδίο ιδεολογικής αντιπαράθεσης, αλλά ως στρατηγική επένδυση εθνικής σημασίας.

Συμπέρασμα

Η μετάβαση σε μια οικονομία της γνώσης δεν είναι πολιτική επιλογή ανάμεσα σε πολλές. Είναι μονόδρομος. Όσο καθυστερούμε να το αναγνωρίσουμε, το αναπτυξιακό κενό της Ελλάδας θα διευρύνεται και η συζήτηση για παραγωγικότητα θα παραμένει κενό γράμμα.

📊 Data Box: Ελλάδα και Παραγωγικότητα

Ελλάδα vs Μέσος Όρος ΕΕ / ΟΟΣΑ

• - Ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο: Ελλάδα από τις υψηλότερες στην ΕΕ ( Eurostat – Annual Hours Worked )
• - Παραγωγικότητα εργασίας (ΑΕΠ ανά ώρα): από τις χαμηλότερες στην ΕΕ ( Eurostat – Labour Productivity )
• - Κεφαλαιακό απόθεμα ανά εργαζόμενο: σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο ΟΟΣΑ ( OECD – Capital Stock per Worker )
• - Δαπάνες για ανώτατη εκπαίδευση και έρευνα: κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ( OECD – Education & Research Expenditure )
• - Εκροή φοιτητών στο εξωτερικό: από τις υψηλότερες αναλογικά στην Ευρώπη ( OECD – International Student Mobility )

Συμπέρασμα:
Το πρόβλημα της παραγωγικότητας στην Ελλάδα δεν είναι η εργασία. Είναι η έλλειψη επενδύσεων στη γνώση, στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στις σύγχρονες υποδομές.