Η ανάπτυξη υπάρχει. Η ορμή χάνεται.

Τέσσερα δελτία της ίδιας ημέρας δείχνουν επενδύσεις που τρέχουν με 6,1% και υπηρεσίες πρώτες σε ολόκληρη την Ένωση. Δείχνουν επίσης απασχόληση που υποχωρεί και τριμηνιαίο ρυθμό μισό σε σχέση με πέρυσι. Το πακέτο της ΔΕΘ ενισχύει τη ζήτηση σε μια οικονομία που έχει πρόβλημα προσφοράς.

Η ΕΛΣΤΑΤ έδωσε σήμερα το πρωί δύο δελτία, τους τριμηνιαίους εθνικούς λογαριασμούς του δεύτερου τριμήνου και τις εμπορευματικές συναλλαγές του Ιουλίου. Την ίδια ώρα η Eurostat δημοσίευσε το ΑΕΠ και την απασχόληση της ευρωζώνης για το ίδιο τρίμηνο, καθώς και τον δείκτη παραγωγής στις υπηρεσίες του Ιουνίου. Οι τίτλοι είναι καλοί. Το ΑΕΠ αυξήθηκε 1,9% σε ετήσια βάση, οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου 6,1%, οι εξαγωγές αγαθών τον Ιούλιο 15,9%, και η ελληνική παραγωγή στις υπηρεσίες 9,3%, που είναι η υψηλότερη ετήσια άνοδος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κάτω από τους τίτλους υπάρχουν τρία νούμερα που δεν συνομιλούν με αυτούς. Το ΑΕΠ αυξήθηκε μόλις 0,3% έναντι του πρώτου τριμήνου. Η απασχόληση, στη μέτρηση των εθνικών λογαριασμών, υποχώρησε 0,4% μέσα στο τρίμηνο, μία από τις δύο μεγαλύτερες πτώσεις στην Ένωση μαζί με τη Φινλανδία. Και οι εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν 3,7% σε ετήσια βάση, δηλαδή με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από τις εξαγωγές, που έμειναν στο 2,2%.

Γιατί το ετήσιο νούμερο κολακεύει

Η ετήσια μεταβολή συγκρίνει το τρίμηνο με το αντίστοιχο περυσινό, ενσωματώνοντας τέσσερα τρίμηνα ιστορίας από τα οποία τα τρία είναι ήδη παρελθόν. Η τριμηνιαία μεταβολή δείχνει τι συνέβη μόλις τώρα. Όταν οι δύο αποκλίνουν, η δεύτερη είναι εκείνη που προεξοφλεί.

Η ελληνική σειρά είναι σαφής. Το τρίτο τρίμηνο του 2025 η οικονομία μεγεθυνόταν με 0,6% ανά τρίμηνο και το τέταρτο με 0,7%. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 ο ρυθμός έπεσε στο 0,2% και το δεύτερο ανέβηκε οριακά στο 0,3% (Εικόνα 1). Ο ρυθμός του πρώτου εξαμήνου είναι, με άλλα λόγια, περίπου ο μισός εκείνου του δεύτερου εξαμήνου του 2025. Το 1,9% της ετήσιας μεταβολής είναι αληθινό, αλλά είναι κατά κύριο λόγο ανάμνηση.

Επενδύσεις που τρέχουν, εισαγωγές που τις ακολουθούν

Η σύνθεση του τριμήνου είναι η σωστή σύνθεση, και αυτό αξίζει να ειπωθεί καθαρά. Οι επενδύσεις σε πάγιο κεφάλαιο αυξήθηκαν 6,1% σε ετήσια βάση και 2,2% μέσα στο τρίμηνο, ενώ η τελική κατανάλωση περιορίστηκε στο 1,3% ετησίως και στο 0,2% τριμηνιαία (Εικόνα 2). Μια οικονομία που μεγεθύνεται με επενδύσεις αντί για κατανάλωση χτίζει παραγωγική ικανότητα, και αυτή ακριβώς είναι η μετάβαση που προϋποθέτουν τόσο ο προϋπολογισμός όσο και ο σχεδιασμός του Ταμείου Ανάκαμψης.

Το πρόβλημα είναι ότι η ελληνική επένδυση είναι σε μεγάλο βαθμό εισαγόμενη. Μηχανολογικός εξοπλισμός, μεταφορικά μέσα και εξοπλισμός πληροφορικής δεν παράγονται εδώ. Κάθε ευρώ κεφαλαιακής δαπάνης φεύγει πρώτα στο εξωτερικό και επιστρέφει ως εγχώριο προϊόν μόνο αργότερα. Αυτό εξηγεί γιατί οι εισαγωγές τρέχουν με 3,7% ενώ οι εξαγωγές με 2,2%. Εξηγεί επίσης το φαινομενικά παράδοξο του Ιουλίου: παρότι οι εξαγωγές αγαθών εκτινάχθηκαν 15,9% στα 5.073,3 εκατ. ευρώ, το μηνιαίο εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε 3,2% στα 3.108,8 εκατ. Η αριθμητική είναι αμείλικτη. Όταν η βάση των εισαγωγών, στα 8.182,1 εκατ. ευρώ, είναι κατά περίπου 60% μεγαλύτερη από εκείνη των εξαγωγών, μια ταχύτερη ποσοστιαία άνοδος στη μικρή πλευρά δεν κλείνει το χάσμα.

Στο επτάμηνο η εικόνα είναι σαφώς καλύτερη. Οι εξαγωγές ανήλθαν σε 32.755,8 εκατ. ευρώ από 28.498,2 εκατ. πέρυσι, οι εισαγωγές σε 51.898,5 εκατ. από 48.399,1 εκατ., και το έλλειμμα υποχώρησε 3,8% στα 19.142,7 εκατ. ευρώ (Εικόνα 3). Χωρίς τα πετρελαιοειδή, ωστόσο, το έλλειμμα μειώθηκε 4,7%. Η διαφορά των 0,9 ποσοστιαίων μονάδων είναι η ενέργεια, και δείχνει ότι το ενεργειακό σκέλος του ισοζυγίου επιδεινώθηκε σε σχέση με το υπόλοιπο. Η συγκεκριμένη ανάγνωση είναι δικό μου συμπέρασμα από τα δύο δημοσιευμένα μεγέθη, όχι διαπίστωση της ΕΛΣΤΑΤ.

Υπάρχει και μια ουσιαστική διόρθωση στην αρνητική ανάγνωση. Το εμπορικό ισοζύγιο μετρά αγαθά και όχι υπηρεσίες, και η Ελλάδα εξάγει υπηρεσίες, τις οποίες μάλιστα εξάγει πολύ καλά. Ο δείκτης παραγωγής στις υπηρεσίες αυξήθηκε 9,3% τον Ιούνιο σε ετήσια βάση, έναντι 1,5% στην ευρωζώνη και στην Ένωση (Εικόνα 4). Είναι η κορυφαία επίδοση των είκοσι επτά. Το έλλειμμα αγαθών υπερεκτιμά επομένως το εξωτερικό πρόβλημα. Η αντιστάθμιση όμως είναι εποχική και συγκεντρωμένη σε τουρισμό και μεταφορές, δηλαδή σε κλάδους που ένα κακό καλοκαίρι ή μια ύφεση στη Βόρεια Ευρώπη μπορεί να πλήξει ταυτόχρονα.

Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα, και γιατί δεν το χρησιμοποιώ

Η προφανής ένσταση θα ήταν ότι η ευρωζώνη μεγεθύνθηκε 0,6% μέσα στο τρίμηνο, διπλάσια από την Ελλάδα, άρα η χώρα υστερεί έναντι των εταίρων. Δεν θα το υποστηρίξω, γιατί το ευρωπαϊκό νούμερο είναι φουσκωμένο. Η Ιρλανδία κατέγραψε τριμηνιαία άνοδο 10,2%, μέγεθος που αντανακλά τη λογιστική των πολυεθνικών περισσότερο από την ιρλανδική οικονομία. Με μερίδιο περίπου 4% στο ΑΕΠ της ευρωζώνης, η Ιρλανδία και μόνη προσθέτει γύρω στις 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Αφαιρώντας τη, ο ευρωπαϊκός ρυθμός πέφτει κοντά στο 0,2% και η Ελλάδα, με 0,3%, βρίσκεται μπροστά. Ο υπολογισμός είναι δικός μου και προσεγγιστικός, αλλά η τάξη μεγέθους δεν αμφισβητείται.

Το επιχείρημα, επομένως, δεν είναι ότι η Ελλάδα χάνει από την Ευρώπη. Είναι ότι χάνει από τον εαυτό της. Η σύγκριση που μετράει είναι η ελληνική σειρά με την ίδια της την πρόσφατη ιστορία, και εκεί ο ρυθμός έχει υποδιπλασιαστεί μέσα σε δύο τρίμηνα.

Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν

Κερδίζουν οι επιχειρήσεις που εξάγουν υπηρεσίες και εκείνες που επενδύουν. Ο τουρισμός, οι μεταφορές και ο κλάδος πληροφορικής τρέχουν με ρυθμούς που δεν συναντά κανείς αλλού στην Ένωση, και οι εταιρείες που ολοκληρώνουν επενδυτικά σχέδια με στήριξη του Ταμείου Ανάκαμψης έχουν φθηνότερο κεφάλαιο από ό,τι θα είχαν στην αγορά.

Χάνουν οι μισθωτοί. Η τελική κατανάλωση αυξήθηκε 1,3% σε όρους όγκου, όταν ο εναρμονισμένος πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 3,7% τον Αύγουστο από 2,7% τον Ιούλιο, υψηλότερα από το 3,3% της ευρωζώνης. Ταυτόχρονα η απασχόληση των εθνικών λογαριασμών υποχώρησε 0,4% μέσα στο τρίμηνο. Οφείλω εδώ μια διευκρίνιση, γιατί τα δύο μέτρα δεν ταυτίζονται: η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού που δημοσιεύθηκε την περασμένη Παρασκευή δείχνει ανεργία 7,9% και 4.414.364 απασχολούμενους στο ίδιο τρίμηνο, χωρίς σημάδια κάμψης. Οι εθνικοί λογαριασμοί μετρούν την εγχώρια απασχόληση με διαφορετική έννοια από την έρευνα νοικοκυριών. Όταν αποκλίνουν, το συνετό συμπέρασμα δεν είναι ότι η αγορά εργασίας καταρρέει, αλλά ότι έπαψε να προσθέτει.

Τι σημαίνει για την πολιτική

Το Σάββατο, από το βήμα της Θεσσαλονίκης, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε μέτρα 2,2 δισ. ευρώ για το 2027 που φτάνουν περίπου τα 3,5 δισ. ετησίως έως το 2030, δηλαδή περί το 1,5% του ΑΕΠ. Το μεγαλύτερο μέρος τους ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα: κατώτατος μισθός άνω των 950 ευρώ από τον Απρίλιο του 2027 και 1.000 ευρώ από τον Ιανουάριο του 2028, μόνιμο δώρο Χριστουγέννων στο Δημόσιο, ενίσχυση 400 ευρώ τον Νοέμβριο, μείωση των εργαζομενικών εισφορών κατά μισή μονάδα.

Δύο ημέρες αργότερα, τα στοιχεία λένε ότι το δεσμευτικό πρόβλημα δεν είναι η ζήτηση. Η κατανάλωση δεν καταρρέει, μεγεθύνεται με 1,3%. Εκείνο που σταμάτησε είναι η προσφορά, δηλαδή τα χέρια και ο εξοπλισμός. Όταν εισάγεις 1,5% του ΑΕΠ σε ζήτηση μέσα σε μια οικονομία με πληθωρισμό 3,7%, απασχόληση που υποχωρεί και εισαγωγές που τρέχουν με διπλάσιο ρυθμό από τις εξαγωγές, ένα διόλου αμελητέο μέρος της ένεσης θα διαρρεύσει σε τιμές και σε εισαγωγές αντί να γίνει εγχώριο προϊόν. Αυτό δεν είναι επιχείρημα κατά της αύξησης των εισοδημάτων, που μετά από μια δεκαετία συμπίεσης είναι και δίκαιη και αναγκαία. Είναι επιχείρημα υπέρ της σύνθεσης.

Τρεις προτάσεις που μπορούν να γίνουν

Πρώτον, στόχευση αντί για πλάτος. Από τα 2,2 δισ. του 2027, ένα ποσό της τάξης των 500 έως 700 εκατ. που σήμερα κατευθύνεται σε οριζόντιες μεταβιβάσεις θα απέδιδε περισσότερο ως στοχευμένη μείωση εργοδοτικών εισφορών για πλήρη και δηλωμένη απασχόληση νέων κάτω των τριάντα και μακροχρόνια ανέργων, μαζί με θέσεις βρεφονηπιακής φροντίδας που απελευθερώνουν γυναικεία συμμετοχή. Η ένσταση είναι πολιτική και εντελώς βάσιμη: οι οριζόντιες μεταβιβάσεις φαίνονται αμέσως, ενώ τα μέτρα προσφοράς αποδίδουν μετά τον εκλογικό κύκλο.

Δεύτερον, αντικατάσταση του κινητήρα των επενδύσεων πριν σβήσει. Το 6,1% στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στο Ταμείο Ανάκαμψης, του οποίου το παράθυρο εκταμιεύσεων κλείνει μέσα στο 2026. Αντί για νέες επιχορηγήσεις, ένα εθνικό σχήμα εγγυήσεων και συνεπένδυσης μοχλεύει το δημοσιονομικό κόστος. Με λόγο μόχλευσης τέσσερα προς ένα, που είναι παραδοχή σχεδιασμού και όχι μετρημένο μέγεθος, ετήσια πρόβλεψη 400 εκατ. ευρώ στηρίζει επενδύσεις της τάξης του 1,6 δισ. Η ένσταση είναι ότι οι εγγυήσεις δημιουργούν ενδεχόμενες υποχρεώσεις, και σε μια χώρα με τον δικό μας λόγο χρέους αυτό δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια.

Τρίτον, το ενεργειακό σκέλος του ελλείμματος. Η μείωση της χρέωσης ΥΚΩ στα 3,45 ευρώ ανά μεγαβατώρα από την 1η Ιανουαρίου 2027 μειώνει τον λογαριασμό, δεν μειώνει τον όγκο των εισαγωγών. Μόνο οι διασυνδέσεις, η αποθήκευση και η υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων αλλάζουν τον όγκο, και σε αυτά η προτεραιότητα οφείλει να είναι ρητή στον επόμενο προϋπολογισμό δημοσίων επενδύσεων. Η ένσταση είναι ο χρόνος: τα έργα αποδίδουν σε τρία έως πέντε χρόνια και επομένως δεν βοηθούν το 2027, που είναι ακριβώς η χρονιά για την οποία ανησυχώ.

Η ουσία

Η ελληνική οικονομία δεν έχει πρόβλημα επιπέδου. Έχει πρόβλημα ρυθμού. Το 1,9% της ετήσιας ανάπτυξης, οι πρωτιές στις υπηρεσίες και οι διψήφιες εξαγωγές του Ιουλίου περιγράφουν σωστά πού βρισκόμαστε. Το 0,3% του τριμήνου, η υποχώρηση της απασχόλησης και οι εισαγωγές που τρέχουν διπλάσια από τις εξαγωγές περιγράφουν προς τα πού πηγαίνουμε. Το ερώτημα για το 2027 δεν είναι πόσα θα δώσει ο προϋπολογισμός, αλλά αν η οικονομία θα έχει τα χέρια και τον εξοπλισμό να τα μετατρέψει σε προϊόν αντί για τιμές και εισαγωγές.