Το χάσμα που δεν κλείνει

Δημοσιεύτηκε σήμερα η τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία. Τα κεντρικά μεγέθη μεταδόθηκαν παντού: ανάπτυξη 1,8% φέτος, 2,0% του χρόνου, πληθωρισμός 3,7% το 2026, ανεργία που υποχωρεί προς το 8,2% ως το 2027. Δίπλα τους μπήκε το γνωστό πλαίσιο περί γεωπολιτικής αβεβαιότητας και του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν.

Θέλω να σταθώ κάπου αλλού. Μέσα στον πίνακα των προβλέψεων υπάρχουν τρεις γραμμές που, διαβασμένες μαζί, λένε κάτι που κανένα δελτίο τύπου δεν είπε.

Οι τρεις γραμμές

Πηγή: ΙΟΒΕ, Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία, 16.07.2026. Με σκίαση οι τρεις γραμμές που συζητούνται παρακάτω. Η πρόβλεψη για το 2027 προϋποθέτει ότι η εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν παραμένει σε ισχύ και ότι οι τιμές ενέργειας υποχωρούν.

Οι πάγιες επενδύσεις προβλέπονται στο 7,6% φέτος και στο 8,5% του χρόνου. Πρόκειται για ρυθμούς που η Ελλάδα δεν έχει δει επί δεκαετίες, και το ΙΟΒΕ τους αποδίδει στην τελική φάση του Ταμείου Ανάκαμψης, στην πιστωτική επέκταση, στο ενισχυμένο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και στις άμεσες ξένες επενδύσεις. Ταυτόχρονα οι εισαγωγές τρέχουν στο 3,0% και στο 4,2%, ενώ οι εξαγωγές μένουν στο 2,0% και στο 2,5%.

Η μηχανική εξήγηση δίνεται στην ίδια την έκθεση: η επενδυτική δραστηριότητα έχει υψηλή εισαγωγική ένταση. Αγοράζουμε μηχανήματα και εξοπλισμό από το εξωτερικό, άρα οι εισαγωγές ανεβαίνουν μαζί με τις επενδύσεις. Αυτό είναι σωστό και, από μόνο του, δεν είναι πρόβλημα. Είναι ο κανονικός τρόπος με τον οποίο μια οικονομία εκσυγχρονίζει το κεφαλαιακό της απόθεμα.

Το πρόβλημα είναι η συνέχεια. Το επιχείρημα υπέρ ενός εξωτερικού ελλείμματος που τροφοδοτείται από επενδύσεις είναι διαχρονικό: εισάγεις σήμερα για να εξάγεις αύριο. Το έλλειμμα είναι δανεισμός έναντι μελλοντικής παραγωγικής ικανότητας. Για να ισχύει αυτό, όμως, οι εξαγωγές πρέπει κάποια στιγμή να επιταχύνουν.

Στην πρόβλεψη δεν επιταχύνουν. Το 2027 οι επενδύσεις ανεβαίνουν από 7,6% σε 8,5%, δηλαδή δεύτερη συνεχόμενη χρονιά έντονης επενδυτικής δραστηριότητας, και οι εξαγωγές πηγαίνουν από 2,0% σε μόλις 2,5%. Το άνοιγμα μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών διευρύνεται από 1,0 μονάδα σε 1,7. Το ΙΟΒΕ το γράφει καθαρά: το εξωτερικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διευρυνθεί περαιτέρω τη διετία.

Δύο χρόνια επενδύσεων κοντά στο 8% που παράγουν εξαγωγική επιτάχυνση μισής μονάδας. Το ερώτημα δεν είναι αν επενδύουμε αρκετά. Είναι σε τι.

Πού πάει το κεφάλαιο

Η έκθεση δεν αναλύει τη σύνθεση των επενδύσεων ανά κλάδο, οπότε εδώ κινούμαι στο πεδίο της εύλογης εικασίας και το δηλώνω. Αλλά τα υπόλοιπα στοιχεία της ημέρας συγκλίνουν ανησυχητικά.

Το ΙΟΒΕ κατονομάζει τους κλάδους όπου ανέβηκαν οι τιμές: διατροφή, διαμονή, εστίαση, στέγαση, μεταφορές. Παράλληλα, δημοσιεύεται σήμερα ότι στα ελληνικά νησιά η ζήτηση για εξοχικά παραμένει υψηλή, με τιμές που αγγίζουν τα 14.000 ευρώ ανά τετραγωνικό σε Μύκονο και Πάρο. Μια οικονομία που κατευθύνει κεφάλαιο σε τουριστικά καταλύματα, εξοχικές κατοικίες και εστίαση επενδύει πραγματικά. Απλώς επενδύει σε τομείς όπου η παραγωγικότητα αυξάνεται αργά και η διεθνής εμπορευσιμότητα του προϊόντος είναι, εξ ορισμού, δεμένη στο έδαφος. Δεν εξάγεις ένα ξενοδοχείο. Περιμένεις να έρθουν σε αυτό.

Αν αυτή η ανάγνωση είναι σωστή, ο συνδυασμός των τριών γραμμών παύει να είναι αίνιγμα. Οι επενδύσεις τρέχουν, οι εισαγωγές τρέχουν μαζί τους επειδή ο εξοπλισμός έρχεται απέξω, και οι εξαγωγές δεν ακολουθούν επειδή το παραγόμενο κεφάλαιο δεν παράγει εξαγώγιμα αγαθά. Η αντίστοιχη βιβλιογραφία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως ασθένεια των πόρων σε παραλλαγή: ένας τομέας υψηλής προσόδου απορροφά κεφάλαιο και εργασία, ανεβάζει το εγχώριο επίπεδο τιμών, και η μεταποίηση συρρικνώνεται σιωπηλά.

Οφείλω να αναγνωρίσω το αντεπιχείρημα. Ο τουρισμός φέρνει πραγματικό συνάλλαγμα, οι τουριστικές υπηρεσίες καταγράφονται ως εξαγωγές υπηρεσιών, και μια χώρα με το ελληνικό κεφάλαιο σε φυσικούς πόρους θα ήταν παράλογο να μην το αξιοποιεί. Το ζήτημα δεν είναι αν, αλλά σε ποια αναλογία και με τι εναλλακτικό κόστος.

Ο πληθωρισμός δεν είναι μόνο η ενέργεια

Η επίσημη αφήγηση αποδίδει τον πληθωρισμό στον πόλεμο και στην ενέργεια. Τα αριθμητικά δεδομένα της έκθεσης δείχνουν πραγματική επιτάχυνση: ο εγχώριος ΔΤΚ έτρεξε στο 4% το α΄ εξάμηνο, από 2,5% πέρυσι, και μόνο στο β΄ τρίμηνο έφτασε σχεδόν στο 5% ετησίως, από 3% το α΄ τρίμηνο.

Η ενέργεια εξηγεί, μέσω του κόστους μεταφοράς και της εφοδιαστικής αλυσίδας, τις μεταφορές και ένα μέρος της διατροφής. Δυσκολεύομαι να δω πώς εξηγεί τη διαμονή και την εστίαση σε μια χώρα με ρεκόρ αφίξεων, ή τη στέγαση σε μια αγορά με τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά. Αυτές είναι τιμές που καθορίζονται κυρίως από ζήτηση η οποία συναντά προσφορά που δεν προσαρμόζεται.

Η διάκριση καθορίζει τα εργαλεία. Αν ο πληθωρισμός είναι εισαγόμενη διαταραχή κόστους, περιμένεις και περνάει, και η στήριξη εισοδήματος στο ενδιάμεσο έχει νόημα. Αν είναι υπερβάλλουσα ζήτηση έναντι περιορισμένης προσφοράς, τότε η στήριξη εισοδήματος τροφοδοτεί ακριβώς τη μεταβλητή που παράγει το πρόβλημα. Η άποψή μου, με βάση τη σύνθεση των κλάδων, είναι ότι το ελληνικό μείγμα γέρνει προς το δεύτερο περισσότερο από όσο παραδέχεται ο δημόσιος διάλογος.

Η ανεργία που σταμάτησε να πέφτει

Ένα στοιχείο πέρασε σχεδόν απαρατήρητο. Το α΄ τρίμηνο του 2026 η ανεργία ανέκοψε την πτωτική της πορεία και αυξήθηκε ελαφρά στο 10,6% από 10,4% ένα έτος νωρίτερα. Η έκθεση σημειώνει ότι η περαιτέρω μείωση θα είναι βραδύτερη επειδή η κυκλική ανεργία είναι ήδη σημαντικά περιορισμένη, ενώ ο δείκτης μισθολογικού κόστους συνεχίζει ανοδικά.

Αυτό αξίζει να ειπωθεί ρητά. Αν η κυκλική ανεργία έχει σχεδόν εξαντληθεί στο 10,6%, τότε η ελληνική οικονομία χτυπά το διαρθρωτικό της όριο σε επίπεδο ανεργίας υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Δεν είναι καλή είδηση. Είναι κατηγορητήριο για την αντιστοίχιση δεξιοτήτων, τη γεωγραφική κινητικότητα, και για το ότι μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού δεν μπορεί να στεγαστεί εκεί όπου υπάρχουν οι θέσεις εργασίας.

Έχει επίσης άμεση συνέπεια. Μια οικονομία κοντά στο δυνητικό της προϊόν δεν μετατρέπει την πρόσθετη ζήτηση σε απασχόληση. Τη μετατρέπει σε τιμές. Αυτό συνδέει τη γραμμή της ανεργίας με τη γραμμή του πληθωρισμού στον ίδιο πίνακα.

Η διαφωνία των προβλέψεων

Αξίζει να δει κανείς πόσο διαφωνούν οι οργανισμοί για το τρέχον έτος, με βάση τη συγκέντρωση εκτιμήσεων του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου.

Γράφημα 1. Εύρος 1,1 μονάδας μεταξύ ΟΟΣΑ και ΤτΕ. Πηγές: Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, συγκέντρωση εκτιμήσεων· ΙΟΒΕ 16.07.2026. Καμία πρόβλεψη δεν πλησιάζει τον στόχο του 2%.

Μία μονάδα και ένα δέκατο διαφορά για το τρέχον έτος, τον Ιούλιο, όταν το πρώτο εξάμηνο έχει ήδη κλείσει στο 4%, δεν είναι φυσιολογική διασπορά. Δεν διαφωνούν για τα δεδομένα, τα οποία είναι κοινά. Διαφωνούν για τον μηχανισμό, δηλαδή για το πόσο γρήγορα υποχωρεί μια διαταραχή που κανείς δεν ξέρει αν είναι προσωρινή.

Σημειώνω μια λεπτομέρεια που χρειάζεται προσοχή. Στη συγκέντρωση αυτή η ΤτΕ εμφανίζεται με 3,1%, ενώ προχθές, στη Γενική Συνέλευση της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, ο Διοικητής ανέφερε 3,8% για το έτος. Οι δύο αριθμοί προέρχονται προφανώς από διαφορετικές χρονικές στιγμές, αλλά η απόσταση των επτά δεκάτων μέσα σε λίγες εβδομάδες δείχνει πόσο γρήγορα μετακινείται το έδαφος.

Ο εκλογικός κύκλος

Η έκθεση κατατάσσει την πιθανή επιβράδυνση των μεταρρυθμίσεων ενόψει της προεκλογικής περιόδου ως έναν από τους βασικούς κινδύνους για την επενδυτική δυναμική, μαζί με τον συστηματικά υψηλότερο πληθωρισμό έναντι της Ευρωζώνης και τις καθυστερήσεις στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Θα προσθέσω κάτι πιο συγκεκριμένο, και θα είμαι ρητός για το τι δεν λέω. Δεν υποστηρίζω ότι η μία ή η άλλη παράταξη θα διαχειριστεί καλύτερα την οικονομία. Το επιχείρημά μου είναι τεχνικό και ισχύει για κάθε κυβέρνηση: όταν μια οικονομία λειτουργεί κοντά στο δυνητικό της προϊόν, με ζήτηση που ήδη πιέζει τις τιμές, ο εκλογικός ανταγωνισμός επιβραβεύει τη μεταβίβαση εισοδήματος και τιμωρεί τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Η πρώτη ενισχύει τη ζήτηση μέσα σε μήνες. Η δεύτερη ενισχύει την προσφορά μέσα σε χρόνια. Το χρονικό ασυμβίβαστο είναι δομικό χαρακτηριστικό των δημοκρατιών, όχι ελάττωμα προσώπων, και γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται θεσμική αντιστάθμιση.

Τι θα έπρεπε να γίνει

Πρώτον, δημοσίευση της κλαδικής σύνθεσης των επενδύσεων. Το κεντρικό επιχείρημα αυτής της στήλης είναι μια εικασία ακριβώς επειδή το δεδομένο λείπει. Αν οι επενδύσεις του 7,6% κατευθύνονται σε μεταποίηση και σε εμπορεύσιμες υπηρεσίες, κάνω λάθος και θα το πω. Αν κατευθύνονται σε καταλύματα και ακίνητα, η πολιτική χρειάζεται ριζική αναθεώρηση. Τα στοιχεία υπάρχουν στην ΕΛΣΤΑΤ και στο AnaCredit. Το κόστος δημοσίευσης είναι σχεδόν μηδενικό.

Δεύτερον, εξαγωγικό κριτήριο στα επενδυτικά κίνητρα. Όσο τα κίνητρα κρίνονται με βάση τον όγκο της επένδυσης και όχι το εξαγωγικό της αποτύπωμα, η αναλογία 8,5% επενδύσεις προς 2,5% εξαγωγές θα αναπαράγεται. Η τελική φάση του Ταμείου Ανάκαμψης είναι η τελευταία ευκαιρία να συνδεθούν οι εναπομείναντες πόροι με μετρήσιμα αποτελέσματα και όχι με ποσοστά απορρόφησης.

Τρίτον, προσφορά κατοικίας αντί για επιδότηση ζήτησης κατοικίας. Η στέγαση εμφανίζεται στη λίστα των πληθωριστικών κλάδων. Κάθε πρόγραμμα που δίνει χρήματα σε αγοραστές χωρίς να αυξάνει το απόθεμα καταλήγει στις τιμές, και μάλιστα σε μια αγορά με τη συγκεκριμένη ελαστικότητα προσφοράς καταλήγει σχεδόν εξ ολοκλήρου στις τιμές. Το «Ανακαινίζω», που διευρύνει τα κριτήρια για κλειστά σπίτια, κινείται στη σωστή κατεύθυνση επειδή προσθέτει απόθεμα. Χρειάζεται πολλαπλάσια κλίμακα.

Τέταρτον, υποχρεωτική κοστολόγηση των προεκλογικών εξαγγελιών. Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο υπάρχει ήδη και έχει την τεχνική επάρκεια. Αυτό που του λείπει είναι η εντολή να κοστολογεί, εκ των προτέρων και δημόσια, κάθε εξαγγελία κάθε κόμματος. Είναι η φθηνότερη διαθέσιμη αντιστάθμιση στο χρονικό ασυμβίβαστο που περιέγραψα παραπάνω.

Το συμπέρασμα

Η έκθεση του ΙΟΒΕ δεν είναι απαισιόδοξη, και δεν θα προσποιηθώ ότι είναι. Ανάπτυξη 1,8% φέτος και 2,0% του χρόνου, σε μια Ευρωζώνη που κινείται κάτω από τη μονάδα, είναι πραγματική σύγκλιση. Η ανεργία υποχωρεί. Οι επενδύσεις τρέχουν με ρυθμούς που η χώρα είχε ξεχάσει.

Αλλά οι τρεις σκιασμένες γραμμές του πίνακα περιγράφουν έναν μηχανισμό που, αν αφεθεί, τρώει αυτά τα ίδια νούμερα από μέσα. Ο πληθωρισμός πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα κόστους. Η διαβρωμένη ανταγωνιστικότητα κρατά τις εξαγωγές στο 2,5% όσο κι αν επενδύουμε. Οι καθηλωμένες εξαγωγές διευρύνουν το εξωτερικό έλλειμμα. Και το έλλειμμα χρηματοδοτείται με ξένες αποταμιεύσεις, δηλαδή με χρέος προς το εξωτερικό.

Αυτή η αλυσίδα δεν είναι υπόθεση εργασίας. Είναι η ελληνική εμπειρία της περιόδου 2001 έως 2008, με τη διαφορά ότι τότε το έλλειμμα ήταν δημοσιονομικό και σήμερα είναι ιδιωτικό και επενδυτικό. Η διαφορά είναι πραγματική και σημαντική. Αλλά η αριθμητική της εξωτερικής θέσης δεν ξέρει ποιος δανείζεται.

Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο θα τελειώσει κάποτε. Η απόσταση ανάμεσα στο 8,5% και στο 2,5% δεν κλείνει από μόνη της.